De wettelijke basis: wat zegt de Kassawet?
Sinds 1 januari 2020 geldt in Nederland de Kassawet, formeel een aanpassing van de algemene fiscale regelgeving voor ondernemers. De kern: wie professioneel kassasystemen gebruikt — supermarkten, restaurants, winkels, horeca — moet die op een fiscaal correcte manier inzetten en moet, op enkele uitzonderingen na, klanten een kassabon meegeven of aanbieden. De wet is niet bedoeld om de klant te beschermen, maar om belastingontduiking moeilijker te maken.
De achterliggende redenering: een kassabon is het bewijs dat een verkoop heeft plaatsgevonden. Wie geen bon afgeeft, kan die verkoop ook makkelijker uit zijn boekhouding houden — en daarmee btw en winstbelasting ontwijken. De Kassawet maakt dit risico voor ondernemers groter door fysieke bonafgifte als standaard te eisen en door zware boetes te koppelen aan overtreding. Een ondernemer die structureel geen bonnen geeft, kan een fiscale boete oplopen van duizenden tot tienduizenden euro's.
De wet schrijft niet voor dat jij als klant de bon mee móet nemen. Het verplicht alleen de ondernemer om hem aan te bieden of beschikbaar te stellen. In de praktijk zie je dat bij horeca en kleine winkels nog steeds als drukken op een knop en uithanden geven. Bij grote ketens — Albert Heijn, Bol, IKEA — is digitale bezorging via app of e-mail steeds vaker de standaard.
Mag je een bon weigeren?
Ja, en dat is in 2026 een steeds vaker gestelde vraag. Bij vrijwel elke pinbetaling vraagt de terminal of je een bon wilt. Veel mensen kiezen "nee" om de papieren bonnetjes te beperken — milieumotivatie, of gewoon orde in de portemonnee. Wettelijk mag je dat. De ondernemer is verplicht aan te bieden, niet om de bon af te dwingen.
Wat de wet wel vraagt is dat de transactie in het kassasysteem geregistreerd staat, los van de vraag of jij hem mee naar huis neemt. De bon is voor jou een nice-to-have; voor de Belastingdienst is het de fiscale registratie van de transactie die telt. Die laatste blijft altijd in het systeem staan, ook als jij "nee" hebt gedrukt.
Voor zakelijke aankopen ligt het wel anders. Wie iets op de zaak koopt en de btw wil aftrekken, heeft een geldige bon of factuur nodig. Voor bonnen tot 100 euro inclusief btw volstaat een vereenvoudigde kassabon; daarboven moet er een echte factuur zijn met je bedrijfsnaam en btw-nummer erop. Wie zonder bon de winkel uitloopt en achteraf de aftrek wil claimen, staat met lege handen.
Digitale bonnen: handig of dataverzameling?
Steeds meer winkels bieden de mogelijkheid om je bon digitaal te ontvangen — via e-mail, via een app, of door je bonuskaart te scannen waarna de bon in je accountoverzicht verschijnt. Dat is praktisch: minder rommel, makkelijker terug te zoeken, en goed voor het milieu (papierloze bonnen schelen in Nederland naar schatting honderdduizenden kilo's papier per jaar).
Maar er zit een tweede kant aan. Wie zijn bon digitaal laat versturen, geeft de winkel een directe verbinding tussen zijn naam, e-mailadres en aankooppatroon. Die data wordt gebruikt voor gepersonaliseerde aanbiedingen — wat veel mensen prima vinden — maar ook gewoon opgeslagen, geanalyseerd en bewaard voor langere periodes dan strikt noodzakelijk. Een papieren bon laat geen spoor terug in je profiel; een digitale bon doet dat wel.
Voor wie privacy belangrijk vindt, is de oplossing simpel: kies bij de pinterminal voor "geen bon" of vraag een papieren bon zonder hem aan een account te koppelen. Voor wie privacy ondergeschikt vindt aan gemak, is een digitale bon een nette oplossing. Het is geen wet die je dwingt, het is een keuze die je per winkel mag maken. Sommige supermarkten beginnen overigens te experimenteren met QR-codes op een display: jij scant de QR met je telefoon, de bon staat in een PDF, en er wordt geen e-mailadres uitgewisseld. Dat is een nette tussenvorm.
Bewaartermijn: hoe lang moet jij je bon houden?
Voor particulieren is er geen wettelijke bewaartermijn voor kassabonnen. De Belastingdienst heeft niets met jouw boodschappenbonnen te maken, en consumentenrechten verjaren in de regel pas na enkele jaren. Toch is het verstandig sommige bonnen wat langer te bewaren: alles wat onder garantie valt, dure aankopen, en alles wat je mogelijk zou willen retourneren.
Voor garantieaanspraken is een bon (of een ander aankoopbewijs zoals een bankafschrift) vaak essentieel. Een fabrieksgarantie van twee jaar is in Nederland standaard, maar de wettelijke conformiteitsgarantie kan langer doorlopen — een wasmachine van een paar duizend euro mag binnen redelijke termijn niet kapotgaan, en die termijn ligt makkelijk op vijf tot zeven jaar. Wie dan zonder bon staat, moet harder werken om zijn recht te halen.
Voor ondernemers en zzp'ers is de bewaartermijn duidelijk: zeven jaar voor de algemene administratie, tien jaar voor zaken die met onroerend goed of bouw te maken hebben. Een bon die je voor zakelijke aftrek gebruikt, valt onder die termijn. In de praktijk fotografeer of scan je hem gewoon meteen en sla je het digitaal op — papieren bonnen op thermo-papier vervagen sowieso binnen een paar jaar tot een onleesbaar grijs vlak.
Wat moet er op een geldige kassabon staan?
Voor een gewone kassabon — bedoeld voor consumenten — gelden geen strikte vormeisen. De winkel mag zelf bepalen wat erop staat, mits de basisinformatie aanwezig is: bedrag, datum, eventueel de gekochte producten. Voor btw-aftrek door ondernemers gelden wel concrete eisen.
Een vereenvoudigde kassabon (geldig tot 100 euro inclusief btw) moet bevatten: de naam en het btw-nummer van de leverancier, de datum, een omschrijving van wat er is verkocht, het btw-tarief, en het totaalbedrag. Veel grote ketens drukken dit standaard af; bij kleine zaken zie je het soms niet en moet je apart om een uitgebreidere bon vragen. Voor bedragen boven 100 euro inclusief btw volstaat een kassabon niet meer en moet er een echte factuur worden uitgereikt — met daarop ook de naam van de afnemer.
Fraudegevoelig zijn vooral kassabonnen die handmatig worden uitgeschreven, die geen volgnummer hebben, of die plotseling verschijnen na een paar weken. Wie als ondernemer een bon krijgt zonder volgnummer of zonder duidelijke afzender, kan beter direct vragen of er een nieuwe komt. De Belastingdienst kijkt steeds preciezer naar de fiscale waarde van bonnen; een onduidelijke bon voor een paar honderd euro kan bij een controle worden afgewezen.
Wat als de winkel weigert een bon te geven?
Het komt voor — minder dan vroeger, maar het komt voor. Een ondernemer die expres geen bon afgeeft, overtreedt de Kassawet. De Belastingdienst kan dat onderzoeken en boetes opleggen. Voor jou als consument is het lastiger om er iets aan te doen, omdat het strikt genomen geen consumentenrecht is. Wel kun je een melding maken bij de Belastingdienst.
In de praktijk komt weigering vooral voor bij contante transacties, zwarte bouwklussen, en bij sommige horeca-ondernemers die er een gewoonte van maken niet alle verkopen te registreren. "De printer is op" of "ons systeem is even uit" zijn klassieke smoezen. Wie vermoedt dat dit structureel gebeurt, kan dat anoniem melden via de website van de Belastingdienst. Voor één enkele weigering loont een melding niet; bij een patroon wel.
Wat je zelf kunt doen, is een bewijs van betaling vragen. Als de pin-transactie is gelukt, staat hij op je bankafschrift. Een aankoop van een grotere waarde — bijvoorbeeld een tweedehands apparaat van een handelaar — verdient altijd een bon, ook al is het op een markt of bij iemand thuis. Bij weigering: niet kopen. Een verkoper die geen bon wil geven, geeft daarmee een signaal af waar je iets mee kunt.