Een fiscale stap na een ingrijpende gebeurtenis
Een overlijden brengt veel met zich mee. Naast het verdriet en de praktische zaken die geregeld moeten worden, komt er na verloop van tijd ook een fiscale verplichting in beeld: de erfbelasting. Dit is de belasting die erfgenamen betalen over wat zij erven. Het is geen belasting op het overlijden zelf, maar op de overgang van vermogen. De wet bekijkt nuchter wat er wordt geërfd en wie het ontvangt.
Hoeveel erfbelasting iemand betaalt, hangt af van twee dingen: het bedrag dat geërfd wordt en de relatie tot de overledene. Een partner of kind betaalt veel minder dan een neef of een goede vriend, omdat de wetgever de directe familie wil ontzien. Boven de vrijstelling geldt een oplopend tarief, dat eveneens afhankelijk is van de verwantschap. Hoe verder weg, hoe hoger het percentage.
De aangifte erfbelasting moet meestal binnen acht maanden na het overlijden worden gedaan. Dat klinkt als ruim, maar in de praktijk is er veel te regelen: een verklaring van erfrecht, taxaties, eventueel een testament, en het waarderen van bezittingen. Voor veel nabestaanden is dit het ingewikkeldste onderdeel van een nalatenschap, vaak begeleid door een notaris.
Vrijstellingen in 2026
Het belangrijkste in de erfbelasting is de vrijstelling. Onder die grens betaal je geen erfbelasting, ongeacht het bedrag eronder. De vrijstellingen verschillen sterk per relatie. In 2026 is de vrijstelling voor de partner van de overledene 828.035 euro. Dat is een aanzienlijk bedrag, waardoor de meeste partners in de praktijk geen erfbelasting hoeven te betalen over een gemiddelde nalatenschap.
Voor kinderen en kleinkinderen is de vrijstelling 26.230 euro per persoon. Erft een kind meer dan dat bedrag, dan betaalt het over het meerdere erfbelasting. Voor een kind met een beperking is er een verhoogde vrijstelling van 78.671 euro, op voorwaarde dat het kind grotendeels op kosten van de overledene werd onderhouden. Voor ouders die van een eigen kind erven, geldt een gezamenlijke vrijstelling van 62.110 euro.
Voor overige erfgenamen, zoals broers, zussen, neven, nichten of niet-verwante personen, is de vrijstelling slechts 2.764 euro. Alles boven dat bescheiden bedrag wordt belast tegen een hoog tarief. Dat verklaart waarom een goede vriend die erft soms een groot deel van het geërfde bedrag aan de Belastingdienst kwijt is, terwijl een kind veel meer overhoudt.
Tarieven: wie betaalt hoeveel?
Boven de vrijstelling gelden in 2026 drie tariefcategorieën in de erfbelasting. Voor partners en kinderen is het tarief 10 procent over de eerste schijf en 20 procent over het meerdere. De grens tussen de twee schijven ligt in 2026 rond de 158.669 euro. Voor kleinkinderen gelden hogere percentages: 18 procent en 36 procent in dezelfde schijfstructuur. Voor alle andere erfgenamen, inclusief broers, zussen en niet-verwante personen, geldt 30 procent en 40 procent.
Een voorbeeld om dit concreet te maken. Stel: een kind erft 200.000 euro. Daarvan is 26.230 euro vrijgesteld. Over de eerste 158.669 euro daarboven betaalt het kind 10 procent, dus ongeveer 13.314 euro. Over het resterende deel (200.000 minus 26.230 minus 158.669 is ongeveer 15.101 euro) betaalt het kind 20 procent, dus ongeveer 3.020 euro. In totaal komt de erfbelasting dan uit op rond de 16.334 euro.
Voor een kleinkind dat datzelfde bedrag zou erven, lopen de tarieven sneller op. Voor een goede vriend zonder familieband loopt het al snel op naar duizenden tot tienduizenden euro's belasting over een doorsnee bedrag. Daarom is testamentplanning soms zinvol: door bewust te kiezen wie wat krijgt, kan de totale belastingdruk over een nalatenschap aanzienlijk verschillen.
Aangifte erfbelasting: termijn en procedure
De aangifte erfbelasting moet binnen acht maanden na het overlijden worden ingediend bij de Belastingdienst. De termijn loopt vanaf de dag na het overlijden. Mis je die termijn, dan kan rente verschuldigd worden, of in uitzonderlijke gevallen een verzuimboete. Het is mogelijk om uitstel aan te vragen, en in complexe nalatenschappen wordt dat veelal gedaan.
Voor de aangifte heb je een goed overzicht nodig van de bezittingen en schulden van de overledene op het moment van overlijden. Dat omvat banktegoeden, beleggingen, een eventuele eigen woning, andere bezittingen, en alle openstaande schulden zoals een hypotheek of doorlopend krediet. Ook eerdere schenkingen binnen 180 dagen voor het overlijden tellen mee in de nalatenschap. Bij een woning is een taxatie meestal nodig.
In de meeste gevallen schakelen erfgenamen een notaris in voor de afhandeling. De notaris stelt een verklaring van erfrecht op, helpt bij het maken van de aangifte, en regelt vaak ook de praktische verdeling. Bij eenvoudige nalatenschappen, bijvoorbeeld een klein bedrag aan spaargeld en geen onroerend goed, kunnen erfgenamen ook zelf aangifte doen via Mijn Belastingdienst.
De aanslag erfbelasting
Na de aangifte volgt de aanslag erfbelasting. Daarop staat hoeveel elke erfgenaam moet betalen over zijn of haar deel van de nalatenschap. De aanslag wordt per erfgenaam opgelegd, niet voor de hele nalatenschap als geheel. Dat betekent dat elke erfgenaam zelf verantwoordelijk is voor het betalen van zijn aanslag, ook al woont hij niet meer in Nederland of heeft hij elders andere belastingverplichtingen.
De betalingstermijn voor de erfbelasting bedraagt in beginsel twee maanden na de dagtekening van de aanslag. Bij liquide nalatenschappen, zoals spaargeld op de bank, is dat meestal geen probleem. Bij nalatenschappen met vooral onroerend goed kan het lastiger zijn: de belasting moet betaald worden, terwijl het huis nog niet verkocht is. In zulke situaties biedt de Belastingdienst soms een betalingsregeling of uitstel, bijvoorbeeld tot na de verkoop van de woning.
Net als bij andere aanslagen kun je binnen zes weken bezwaar maken als je het er niet mee eens bent. Veel discussies gaan over de waardering van vermogensbestanddelen, vooral over onroerend goed of bedrijfsactiva. Een gedegen onderbouwing met taxaties of expertberekeningen is dan onmisbaar. Bij twijfel over de waardebepaling van een bijzondere bezitting is professioneel advies vaak verstandig.