Wat doet de netbeheerder eigenlijk?
Op je energierekening zie je twee soorten kosten: voor de levering van energie en voor het transport ervan. Dat transport regelt de netbeheerder. Dat is een ander bedrijf dan je energieleverancier.
Waar je leverancier de stroom en het gas inkoopt en aan jou verkoopt, zorgt de netbeheerder dat die energie ook fysiek bij je huis aankomt. Dat doet hij via een netwerk van kabels, leidingen, transformatorhuisjes en gasdrukstations. Hij beheert je meter, herstelt storingen en sluit nieuwe woningen aan.
Welke netbeheerder je hebt, hangt af van je postcode. In Noord-Holland en grote delen van Zuid-Holland werkt Liander. In het zuiden en oosten zit Enexis. In de regio's rond Rotterdam, Utrecht en Zeeland werkt Stedin. Daarnaast zijn er kleinere regionale netbeheerders zoals Coteq, Westland Infra en Rendo.
Je kunt niet kiezen welke netbeheerder je krijgt. Dat is bij wet geregeld: de netbeheerder is een monopolist binnen zijn regio. Daarom houdt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) ieder jaar toezicht op de tarieven die ze rekenen.
Hoe zijn de netbeheerkosten opgebouwd?
De netbeheerkosten bestaan uit een aantal vaste onderdelen. Het belangrijkste is het periodiek aansluit- en transportrecht, vaak verkort tot vastrecht. Dat betaal je per dag, ongeacht je verbruik.
Dan is er het capaciteitstarief: dat hangt af van de zwaarte van je aansluiting (bijvoorbeeld 3x25A voor de meeste huishoudens). Een grotere aansluiting kost meer. Dit tarief is niet afhankelijk van hoeveel kWh of m³ je daadwerkelijk gebruikt — het is een vergoeding voor de capaciteit die voor jou wordt klaargehouden.
Verder zijn er meetkosten: een vast bedrag voor het huren en uitlezen van je meter. Bij een slimme meter is dit doorgaans lager dan bij een ouderwetse meter die handmatig wordt opgenomen.
In 2026 betaalt een gemiddeld huishouden zo'n 735 euro per jaar aan netbeheerkosten voor stroom én gas samen. Ongeveer tweederde daarvan gaat naar gas, eenderde naar elektriciteit. Dat verschil komt doordat het gasnet duurder is om te onderhouden en steeds minder mensen er gebruik van maken: de vaste kosten worden over een kleinere groep verdeeld.
Waarom stijgen de tarieven in 2026?
De ACM heeft bekendgemaakt dat de netbeheerkosten in 2026 voor een gemiddeld huishouden met 2,5 tot 7 procent stijgen, afhankelijk van regio en netbeheerder. Voor gas is de stijging veel groter dan voor elektriciteit.
De oorzaak ligt in twee tegengestelde bewegingen. Aan de ene kant moeten netbeheerders massaal investeren in het stroomnet. De energietransitie vraagt zwaardere kabels, meer transformatoren en slimmere stations. Steeds meer zonnepanelen, warmtepompen en elektrische auto's belasten het net waar het ooit voor een veel kleinere stroom was ontworpen.
Aan de andere kant daalt het gasverbruik ieder jaar verder. De kosten van het gasnet — afschrijving, onderhoud, storingsdienst — blijven echter ongeveer gelijk. Die vaste kosten moeten verdeeld worden over steeds minder gebruikte kuubs gas, waardoor de prijs per eenheid omhoog gaat.
Dat verklaart waarom je vastrecht voor gas harder stijgt dan dat voor stroom. De ACM heeft besloten dat huishoudens die nog op gas zitten, deze kosten voor een groter deel dragen — niet omdat ze meer verbruik hebben, maar simpelweg omdat de pot dezelfde blijft terwijl het aantal aangeslotenen daalt.
Wat kun je zelf wel en niet beïnvloeden?
Eerst het slechte nieuws: aan de netbeheerkosten zelf kun je vrijwel niets doen. Je kunt niet shoppen tussen netbeheerders, en het capaciteitstarief is gekoppeld aan je aansluiting, niet aan je verbruik.
Wel zijn er een paar dingen die toch invloed hebben. Heb je een zwaardere aansluiting dan je nodig hebt, dan kun je die laten verlagen. Veel huizen hebben standaard 3x25A, maar als je geen warmtepomp, elektrische auto of inductiefornuis hebt, kan 1x35A volstaan. Dat scheelt enkele tientjes per jaar. Verlagen kost wel eenmalig zo'n driehonderd euro en duurt enkele weken.
Ga je van het gas af, dan vervalt je gasaansluiting en daarmee de bijbehorende netbeheerkosten — al moet je voor het verwijderen ook eenmalig betalen, doorgaans tussen de 700 en 1.000 euro. Voor wie elektrisch verwarmt is dat na drie tot vier jaar terugverdiend.
Wat je niet kunt: korting bedingen, switchen, of de meter laten verwijderen. Een aansluiting in stand houden 'voor het geval dat' kost ongeveer evenveel als hem actief gebruiken, omdat het grootste deel van de kosten al vastligt in het hebben van die aansluiting.
Hoe ziet dit eruit op je rekening?
Op je jaarafrekening staan de netbeheerkosten als apart blok, los van de leveringskosten. Soms heet het 'kosten netbeheerder', soms 'transport- en aansluitkosten'. De leverancier int het, maar geeft het door aan de netbeheerder.
Je ziet meestal vier regels: aansluitvergoeding, capaciteitstarief, vastrecht transport en meetkosten. Bij stroom en gas allebei. Daar komt 21% btw bovenop. Een paar voorbeelden ter oriëntatie voor 2026: een gemiddelde elektriciteitsaansluiting kost circa 260 euro per jaar, een gasaansluiting circa 475 euro per jaar.
Krijg je een nieuw contract met een andere leverancier? Dan blijven je netbeheerkosten exact gelijk — die zijn gekoppeld aan je adres, niet aan je leverancier. Een lagere energierekening na overstappen komt dus volledig uit het leveringsdeel.
De toekomst: betalen we straks per uur transport?
Het huidige systeem belast iedereen evenveel, ongeacht of je nu op een drukke piek of midden in de nacht stroom afneemt. Dat is sinds de komst van veel zonnepanelen en elektrische auto's problematisch geworden — het net wordt steeds vaker overbelast op specifieke momenten.
De ACM onderzoekt daarom nieuwe tariefmodellen. Een ervan is een piektarief: wie 's middags op een zonnige dag terug levert of 's avonds zwaar gebruikt, betaalt straks meer dan iemand die zijn auto 's nachts oplaadt. Een ander model is een tijdgebonden capaciteitstarief: je piekverbruik gedurende een kwartier bepaalt mede wat je betaalt.
De verwachting is dat zulke modellen vanaf 2027 of 2028 stapsgewijs ingevoerd worden. Voor de meeste huishoudens betekent dat: als je een dynamisch contract en een slimme aansturing van apparaten hebt, kun je je netbeheerkosten gaan beïnvloeden. Voor wie alles laat zoals het is, blijft het een vaste post — alleen waarschijnlijk een hogere.