De cijfers achter de kassa
Het beeld dat Nederland nog massaal met briefjes en muntgeld afrekent, is al jaren niet meer accuraat. Volgens de meest recente cijfers van De Nederlandsche Bank en de Betaalvereniging werd in 2024 nog 19% van alle kassabetalingen contant gedaan; de overige 80% ging via pin, mobiele wallet of smartwatch. De verhouding is sinds 2023 vrijwel stabiel, wat erop wijst dat de daling van contant ergens een natuurlijke bodem heeft bereikt.
Dat is opvallend, omdat de richting tien jaar geleden veel scherper omlaag wees. In 2015 was nog een goede 50% van alle transacties contant; nu ligt dat op één op de vijf. De versnelling vond plaats tussen 2019 en 2021, met corona als zichtbare aanjager. Wie destijds zonder pinpas een bakkerij binnenkwam, kreeg een ongemakkelijk gesprek. Daarna keerde de wereld terug naar normaal, maar het pinnen niet terug naar het oude niveau.
Wat ook stabiel blijkt: 93% van alle pintransacties in Nederland is inmiddels contactloos. Daarmee staan we tweede in Europa, alleen Tsjechië scoort hoger. Pinnen mét het pasje in de chip schuiven is in 2026 vooral nog iets voor grote bedragen of voor mensen die de cumulatieve limiet hebben volgemaakt.
Wie betaalt nog contant?
Dat 19% contant lijkt klein, maar het zit niet gelijkmatig verdeeld over de bevolking. Twee groepen rekenen vaker met briefjes af dan gemiddeld: jongeren tot achttien en ouderen boven de 65. Bij jongeren gaat het vaak om kleine bedragen — een broodje, een drankje — en om zakgeld dat ze nog van papa of opa krijgen. Bij ouderen speelt iets anders: wantrouwen tegenover techniek, gewoonte, of simpelweg het idee dat je beter overzicht houdt als je je portemonnee leger ziet worden.
Er is ook een groep voor wie contant niet zozeer een keuze is, maar een noodzaak. Mensen met budgetproblemen, schuldhulp, of een geblokkeerde rekening houden zich vaak letterlijk overeind met cash. Voor hen is een winkel die geen contant accepteert geen detail in een persbericht, maar een gesloten deur. DNB hamert er om die reden op dat acceptatie van contant breed beschikbaar moet blijven, ook nu het percentage zaken dat alleen pin accepteert langzaam toeneemt.
En dan is er nog de symbolische groep: mensen die principieel contant betalen omdat ze niet willen dat hun aankopen via een bank kunnen worden ingezien. Klein in aantal, groot in stem op forums.
Waarom de pin het zo dominant won
Pinnen is in Nederland zo dominant geworden omdat het toevallig op meerdere fronten tegelijk beter scoort. Voor de winkelier zijn de transactiekosten relatief laag (rond een paar cent per pintransactie), is er geen kasrisico, en gaan einde-dag-tellingen snel. Voor de klant is het snel, hygiënisch en koppelt het automatisch aan je rekeningoverzicht. Voor de bank is het verkeer goed te volgen en goed te beveiligen.
De contactloze betaling versnelde die overstap nog eens. Een pinhandeling die voorheen vijftien tot twintig seconden duurde — kaart erin, code, wachten op verbinding, kaart eruit — werd ineens een tikje van een paar seconden. Aan een drukke supermarktkassa scheelt dat per uur meerdere klanten doorstroom. In de horeca scheelt het wachttijd aan tafel.
Wat ook hielp: het ontwerp van het systeem. Een pintransactie in Nederland werkt vrijwel altijd, ook op zwakke 4G, ook in een rommelig draadloos netwerk. Pas als je naar het buitenland gaat, merk je hoe goed onze infrastructuur is afgesteld. In Italië of Duitsland is een mislukte pintransactie geen uitzondering. Bij ons val je erover als het één keer per maand gebeurt.
De terugkeer van "liever niet meer pinnen onder een tientje"
Er was lang een ongeschreven regel: voor kleine bedragen pak je contant. Pintransacties van een euro waren onder bakkers en stalletjeshouders een bron van zacht gemopper, vooral toen de transactiekosten nog hoger waren. Die regel is in 2026 weg. Een fles water van 1,50, een appel van 50 cent — alles wordt getapt. Wie zegt dat hij liever niet onder de vijf euro pint, is in de minderheid.
Maar er is een onverwachte tegenbeweging op de zelfde kleine schaal. Tegelijk met de groei van pinnen kwam de stille terugkeer van briefjes voor specifieke gelegenheden: zakgeld voor kinderen, fooi voor de bezorger, vijf euro voor de buurvrouw die je tuin water gaf. Niet als hoofdvorm van betalen, maar als gebaar. Cash wordt langzaam wat zegels of ansichtkaarten al zijn: iets met betekenis bovenop de waarde.
Dat verklaart waarom 19% niet snel verder daalt. De handelingen die overblijven, zijn vaak juist die handelingen waar contant iets zegt wat een betaalverzoek niet kan zeggen.
Wat winkeliers in 2026 anders doen
Voor de winkelier is de afweging in 2026 simpeler dan tien jaar geleden. Pin accepteren is geen keuze meer, het is een eis van de klant. Wie alleen contant accepteert, raakt klanten kwijt — vooral toeristen en jongeren — en wie alleen pin accepteert, raakt ook klanten kwijt. De pragmatische middenweg is allebei aanbieden en intern niet zeuren.
Achter de schermen zijn de keuzes wel veranderd. Veel ondernemers werken inmiddels met een pinterminal die ook QR-codes voor iDEAL accepteert. Anderen experimenteren met SoftPOS, waarbij de smartphone of tablet zélf de pinpas leest, zonder dat er een aparte terminal nodig is. Voor de klant maakt het weinig uit. Voor de winkelier scheelt het soms een huurcontract van vijftien tientjes per maand.
De trend voor 2026 en 2027 is dat iDEAL onder de naam iDEAL | Wero geleidelijk samengaat met het Europese Wero-systeem. Aan de toonbank zal je daar nog weinig van merken — het logo wijzigt, het systeem op de achtergrond verandert. Voor de meeste afrekeningen blijft het tikje van je pas of telefoon ongewijzigd.
Wat zegt onze keuze aan de kassa eigenlijk?
De manier waarop een land afrekent, is een vrij betrouwbare verklikker van zijn vertrouwen — in techniek, in banken, in elkaar. Duitsland, dat lang aan contant vasthield, heeft een grondige naoorlogse hekel aan zichtbare geldsporen. Zweden, met zijn vrijwel cashloze economie, draait juist op een diep vertrouwen in collectieve digitale systemen. Nederland zit daar tussenin: efficiënt, pragmatisch, niet bepaald romantisch over briefjes.
Dat we 80% via pin afrekenen, betekent niet dat we minder waarde hechten aan privacy. Het betekent dat we, gemiddeld genomen, in de afweging tussen gemak en privacy doorgaans voor gemak kiezen — zolang de bank voorlopig betrouwbaar lijkt. Of dat vertrouwen volledig terecht is, is een ander gesprek voor een andere blog.
Wat in 2026 in elk geval duidelijk is: contant verdwijnt niet, maar verandert van rol. Van standaard naar reserve. Van dagelijks gebruik naar gebaar. En de pinpas — of de telefoon waarmee je tegen de terminal tikt — is geen alternatief meer, maar gewoon hoe het gaat.