Wat is een slimme meter eigenlijk?
Een slimme meter is een digitale energiemeter die zonder dat jij iets hoeft te doen je verbruik doorgeeft aan je netbeheerder. Sinds 2014 worden ze grootschalig uitgerold; inmiddels heeft meer dan 90 procent van de Nederlandse huishoudens er een. Voor wie er nog geen heeft, kan deze gratis worden geïnstalleerd via de netbeheerder.
In de meter zit een chip die elk kwartier je verbruik en je teruglevering meet. Eén keer per dag stuurt hij die data naar je netbeheerder, die het doorgeeft aan je energieleverancier voor de afrekening. Daarnaast leveren slimme meters real-time data via een fysieke poort aan de zijkant: de P1-poort.
Dat is voor jou als bewoner de interessante kant van een slimme meter. Via die P1-poort kun je je eigen apparaat aansluiten dat het verbruik direct visualiseert — soms per seconde, soms per minuut, met grafieken die laten zien wanneer en hoe je verbruik piekt.
Veel mensen weten niet dat hun meter dit kan. Ze zien alleen het schermpje op de meter zelf, dat per druk op de knop wat cijfers laat zien. De rijke data eronder blijft onbenut. Zonde, want juist die data helpt je om gericht te besparen.
De P1-poort en wat je ermee kunt
De P1-poort zit aan de zijkant of onderkant van je slimme meter. Het is een speciale aansluiting (RJ12, lijkt op een telefoonstekker) die ontworpen is om data uit de meter te halen.
Elke seconde stuurt de meter via P1 een 'telegram' uit: een tekstbericht met daarin het actuele verbruik in watt, de meterstanden voor stroom (normaal en dal), je gasverbruik, en — als je zonnepanelen hebt — de teruglevering. Voor een mens onleesbaar, maar voor een aangesloten apparaat goud waard.
Om zelf gebruik te maken van P1 heb je een P1-uitlezer nodig. Populaire opties in Nederland zijn de HomeWizard P1 Meter (rond de 30 euro), DSMR-loggers van diverse bouwers, of slimme schakelaars/displays die P1 ondersteunen. Je sluit ze met een kabel aan op de meter en op je wifi-netwerk.
In de app van zo'n apparaat zie je je verbruik live — terwijl je de waterkoker aanzet of de stofzuiger pakt, zie je een piek. Per kwartier, uur, dag, week en jaar kun je je verbruik analyseren. Voor wie het leuk vindt om te zien waar de stroom blijft, is dit een eyeopener.
Apps via je energieleverancier
Heb je geen zin in extra hardware, dan biedt vrijwel iedere energieleverancier inmiddels een eigen app waarmee je je verbruik kunt zien. De data komt dan niet direct uit je meter, maar via de netbeheerder en de leverancier. Daardoor zit er een vertraging van een dag of zo in.
De meeste apps tonen je verbruik per dag, week en maand, met vergelijkingen ten opzichte van vorig jaar en met het gemiddelde van vergelijkbare huishoudens. Sommige laten zelfs uur-niveau zien — ideaal voor wie een dynamisch contract heeft en zijn piekuren wil herkennen.
Vraag bij je leverancier of zij inzage in P1-data ondersteunen. Sommige (zoals Vandebron, Eneco, Greenchoice) hebben uitgebreidere apps dan andere. Bij overstappen kan dit een argument zijn als je serieus met je verbruik bezig wilt zijn.
Naast je eigen leverancier zijn er onafhankelijke apps zoals HomeWizard Energy, Plugwise, en de gratis Slimme Meter Portal (slimmemeterportal.nl). Die laatste haalt je data direct bij de netbeheerder en geeft je uitgebreide grafieken zonder dat je iets hoeft te kopen.
Wat kun je leren uit de data?
Het echte voordeel van een slimme meter zit in de patronen die je gaat herkennen. Veel mensen schrikken de eerste keer als ze hun verbruik per uur of per minuut zien. Een paar typische ontdekkingen:
Stand-by verbruik blijkt vaak veel hoger dan gedacht. Een gemiddelde Nederlandse woning gebruikt 's nachts en als iedereen weg is nog steeds 50 tot 150 watt — voor de internetrouter, koelkast, klokken, opladers en sluimerende apparaten. Op jaarbasis is dat 450 tot 1.300 kWh, oftewel 135 tot 390 euro.
De vriezer of koelkast geeft een herkenbaar 'zaagtand'-patroon: regelmatig aan- en uitschakelend gedurende de dag. Wijkt dat patroon af — bijvoorbeeld continu aan zonder pauze — dan is er iets aan de hand, vaak een lek in de afdichting of een verstopt achterrooster.
Het stookpatroon wordt duidelijk zichtbaar bij gasverbruik per uur. Veel huizen hebben pieken om 7:00 en 18:00 — als de thermostaat na nachtverlaging opwarmt en als de verwarming na thuiskomst opdraaide. Door die overgangen wat gelijkmatiger te maken, kan je gasverbruik 5 tot 10% dalen.
Onverklaarbaar verbruik komt aan het licht. Een vergeten aanstaande zonnebank, een verwarmingselement in de regenton dat continu aanstaat, een buurman die per ongeluk in jouw groep zit — al deze dingen heb ik in de praktijk gezien.
Slimme meter en privacy
Een veelgehoorde zorg is privacy. Een slimme meter weet immers per kwartier wanneer je thuis bent en wat je doet. Voor 2014, toen de uitrol begon, was er stevige discussie of dit niet te ver ging.
De wet is daarom strikt over wat er met je data mag gebeuren. Standaard mag je netbeheerder en je energieleverancier alleen je dagstanden opvragen voor de afrekening. Wil de leverancier kwartierdata (bijvoorbeeld voor een dynamisch contract), dan moet je daar expliciet toestemming voor geven. Die toestemming kun je op elk moment intrekken.
Wat er via je P1-poort uitkomt, blijft volledig bij jou. Sluit je een HomeWizard aan, dan staat de data in jouw app en op jouw account. Niemand anders heeft toegang, behalve als jij die toestemming geeft (bijvoorbeeld om je verbruik te delen met een installateur of energieadviseur).
Wie écht ongerust is, kan zijn slimme meter laten 'uitschakelen' via de netbeheerder. De meter blijft hangen maar geeft alleen nog jaarstanden af. Verbruik gaat dan zoals vroeger: één keer per jaar opnemen, op rekening verrekenen. Voor 99% van de mensen is dat overdreven, maar het kan.
Praktische tips voor het uitlezen
Begin simpel. Voor 30 euro koop je een HomeWizard P1 Meter, plug je hem in je slimme meter en in je wifi, en in vijf minuten zie je je live verbruik in de app op je telefoon. Goedkoper en sneller kan haast niet.
Neem in de eerste week even de tijd om te experimenteren. Loop door je huis, zet apparaten aan en uit, en kijk wat het doet met de waarden. Schrik niet van de waterkoker (2.000 watt) of de oven (3.000 watt) — die zijn maar kort aan. Pijnlijker zijn dingen die continu draaien op laag vermogen.
Na een maand heb je voldoende data om patronen te zien. Veel apps tonen vergelijkingen 'jouw verbruik vs. een gemiddeld huishouden'. Zit je structureel boven gemiddelde? Dan loont een check op concrete oorzaken. Onder gemiddeld? Mooi, maar er zijn vast nog kleine pieken die je niet had verwacht.
Koppel je systeem aan automatisering als je dat leuk vindt. Slimme stekkers die uitschakelen 's nachts, een waarschuwing bij ongebruikelijk hoog verbruik (mogelijke storing), of bij een dynamisch contract automatische schakeling van apparaten op uren met de laagste prijs. Voor wie hier energie in steekt, zit hier serieuze besparing in.